دکتر پیروز مجتهدزاده، پژوهشگری که همواره با ارائه اسناد تاریخی و استدلال علمی از نام تاریخی «خلیج فارس» حراست کرد
دکتر پیروز مجتهدزاده، استاد و پژوهشگر برجسته جغرافیای سیاسی و ژئوپلیتیک، درگذشت. آثار و پژوهشهای مستند چنددههای ایشان در حوزه جغرافیای سیاسی ایران، مرزهای بینالمللی، تنگه هرمز و مسائل حاکمیتی خلیج فارس همواره بهعنوان مرجع در محافل دانشگاهی مورد استفاده قرار گرفته است. دکتر مجتهدزاده بیشتر عمر علمی خود را وقف مطالعه خلیج فارس، مرزها، جزایر و مسائل سرزمینی ایران نمود و در حوزه نامهای جغرافیایی بویژه نام «خلیج فارس» دیدگاهی بنیادین داشت: «نامهای جغرافیایی را نمیتوان بر اساس انگیزههای سیاسی تغییر داد، زیرا این کار به هرجومرج در نظام نامگذاری جهانی میانجامد» ایشان در آثار و سخنرانیهای خود در مجامع بینالمللی، با استناد به اسناد تاریخی، همواره از ایرانی بودن نام «خلیج فارس» و حاکمیت ایران بر جزایر سهگانه ابوموسی، تنب بزرگ و تنب کوچک دفاع میکرد. از دکتر پیروز مجتهدزاده کتابها و مقالات بسیاری به زبانهاى مختلف انتشار یافته است، منجمله کتابهاى «نام خلیج فارس در درازای تاریخ»، «جغرافیای سیاسی و سیاست جغرافیایی»، «خلیج فارس، کشورها و مرزها»، «جغرافیای تاریخی خلیج فارس»، «دموکراسی و هویت ایرانی: بحثی در ژئوپلیتیک و جغرافیای سیاسی ایران و ایرانشناسی» ، «کشورها و مرزها در منطقه ژئوپولتیک خلیج فارس» ، «سیاستهای مرزی و مرزهای بینالمللی» ، «جزایر تنب و ابوموسى» و «امنیت و مسائل سرزمینى در خلیج فارس».
به این بهانه بخشهایی از متن سخنرانی ایشان با عنوان (سیاست و نام های جغرافیایی) که در چهارمین همایش نامنگاری و یکسانسازی نامهای جغرافیایی ایران ارائه شد را میآوریم. همایش مذکور همزمان با همایش ژئوماتیک در تاریخ 22 و 23 اردیبهشت ۱۳۸۷ در سازمان نقشهبرداری کشور برگزار گردید و دکتر مجتهدزاده یکی از اعضای هیئت علمی این همایش بودند.
متن سخنرانی:
مسیر دو علم سیاست و جغرافیا در قیاس گسترده ای با هم تلاقی دارند و در محل تلاقی این دو دانش پر اهمیت است که دانش جدید "جغرافیای سیاسی" پا به عرصه وجود گذارده است تا امکان مطالعه روابط انسان با محیط سیاسی را فراهم سازد و تاثیر تصمیم سیاسی انسان بر چهره جغرافیا در رابطه با شکلگیری پدیده هایی چون "کشور"، "ملت"، "حکومت"، "مرز" و غیره مطالعه شود آن گونه که بتواند به شیوه یا دانش "کشورداری" یاری رساند. در پهنه همین دانش است که موضوع نام های جغرافیائی در چارچوب تعاریف جای های جغرافیائی و به منظور شکل دادن به هویت فرهنگی – سیاسی جای های جغرافیائی مطرح می شود. همین جنبه ویژه بررسی است که بستری را آماده می سازد تا امیال سیاسی که در راستای هویت سازی برای اماکن جغرافیائی متوجه اهمیت نقش نام های جغرافیائی در مکانیزم تعیین هویت اماکن جغرافیائی می شود و گاه می کوشد این نقش را در راستای اهداف ویژه خود جهت تعیین هویت سیاسی برای جای های مورد نظر جغرافیائی مورد دخل و تصرف قرار دهند. در اینجا است که اصول علمی لگد مال شده، تلاش می شود جغرافیا دگرگونه تعریف شده و تاریخ وارونه نوشته شود تا صاحب آن سیاست هویت مکانی مورد نظر خود را شکل دهد. صاحبان اندیشه اتفاق دارند که ساختن "هویت" فردی یا ملی اغلب از راه مقایسه "خود" با "دیگران" حاصل آید، ولی گاه پیش می آید که این شکل دادن به هویت خودی از راه شکستن هویت دیگری با توسل به وارونه کردن حقایق تاریخی و دگرگونه جلوه دادن حقایق جغرافیائی صورت می گیرد در اینجا است که جغرافیای سیاسی هوشیار شده و برای حفظ اصول علم و نظام علمی – اخلاقی گرداننده عالم سیاست، با تکیه بر یک سلسله مطالعات علمی در جغرافیای تاریخی اماکن مورد نظر، در برابر این گونه تلاش ها قد علم می کند چون او می داند که این گونه تلاش ها تا چه اندازه می تواند بی بند و باری را در عالم علم رواج دهد: به سلامت روابط واحد های جغرافیائی در عالم سیاست لطمه زند: جدل های بی حاصل میان مردمان را رونق دهد و صلح و آرامش را بر هم زند و حتی به جنگ و خونریزی انجامد. جغرافی دان سیاسی می داند که نام های جغرافیائی به دلایل سیاسی و نژادی و مذهبی درست نشده اند که در خدمت امیال یاد شده دگرگون شوند. او می داند که نام های جغرافیائی از هسته اولیه ای پدیدار می آیند که ریشه در بستر فرهنگی و شیوه تعاریف جغرافیائی جای ها و اماکن جغرافیائی در هر محل و مکانی دارد. اشکال اولیه این نام ها به مرور زمان تطور یافته و عصاره اصلی آن در کوره زمان گداخته می شود و به صورت آلیاژ پایداری در می آید که علی الاصول نمی تواند و نباید بر اساس هوی و هوس سیاسی افراد و یا حتی اقوام دگرگون شوند.




نظر دهید